Kỹ thuật PCR căn bản
PCR là một kỹ thuật phổ biến trong sinh học phân tử nhằm nhân bản (tạo ra nhiều bản sao) một đoạn DNA trong ống nghiệm mô phỏng bộ máy sinh tổng hợp DNA của tế bào sống. Kỹ thuật này được sử dụng rộng rãi trong các nghiên cứu sinh học và y học phục vụ nhiều mục đích khác nhau, như phát hiện các bệnh di truyền, nhận dạng vân tay DNA, chuẩn đoán những bệnh nhiễm trùng, tách dòng gene, và xác định huyết thống.
CÁC LƯU Ý
Thủ thuật thiết kế primer
Thành phần phản ứng
Enzyme
- Các đặc tính enzyme DNA polymerase và định nghĩa đơn vị (unit) của mỗi loại (hãng) sản xuất là khác nhau. Cần kiểm tra thông tin trên các tờ hướng dẫn đi kèm hóa chất.
- Lượng enzyme cần thiết là phụ thuộc vào lượng DNA template và kích thước phản ứng PCR. Tuy nhiên, thành phần này chỉ nên hiệu chỉnh khi 1) sản phẩm PCR lớn hơn 5kb; 2) có khả năng hoạt tính của enzyme bị giảm sút do thiếu sót ở khâu bảo quản; 3) đã tiến hành hiệu chỉnh bằng nhiều cách nhưng sản phẩm PCR vẫn thấp hoặc không có gì.
- Không nên tăng enzyme quá 2U (5µl) trên 50 µl tổng thể tích phản ứng
- Việc thay đổi loại DNA polymerase có thể làm thay đổi hiệu suất của phản ứng PCR.
- Khi tính toán chiến lược cloning bằng hệ thống TA vector, cần lưu ý DNA polymerase có đặc tính tạo đầu treo A ở đầu 3' hay không. Nếu không thì cần phản ứng bổ sung sử dụng Klenow và ATP.
- Tính chính xác của enzyme DNA polymerase phụ thuộc vào hoạt tính 3´→5´ exonuclease. Tùy thuộc mục đích thí nghiệm mà cần lựa chọn loại DNA polymerase có hay không có hoạt tính này.
Buffers
- Hiệu suất, tính chính xác của enzyme DNA polymerase phụ thuộc nhiều vào hệ buffer sử dụng. Thông thường nên sử dụng đúng loại buffer tương ứng với enzyme do nhà sản xuất khuyến cáo.
- Một số buffer chứa chất hoạt động bề mặt có thể ảnh hưởng đến các phản ứng microarray hoặc DHPLC.
- Nhiều loại buffer đã có sẵn một lượng nhất định ion Mg2+ nên cần lưu ý khi tối ưu hóa nồng độ Mg2+
Nồng độ Mg2+ và dNTP
- Việc tăng nồng độ ion Mg2+ có thể làm xuất hiện thêm các sản phẩm không đặc hiệu. Tuy nhiên nếu thiếu ion Mg2+ thì dẫn đến lượng sản phẩm PCR thấp.
- Nồng độ ion Mg2+ tối ưu phụ thuộc vào loại DNA polymerase, loại DNA template và thành phần buffer (một số buffer thương mại đã có sẵn 1 lượng nhất định ion Mg2+).
- Dò tìm nồng độ Mg2+ tối ưu thông thường bằng gradien nồng độ từ 0.5 đến 2 mM với các khoảng cách mỗi bước là 0.2 mM.
- dNTPs là loại hóa chất kém bền cần lưu ý khi sử dụng và bảo quản. Nên chia nhỏ lượng dNTPs để giảm số lần làm tan, sử dụng lại.
- Lượng dNTP tối ưu là 200 µM of mỗi loại dNTP. Việc tăng dNTP không làm tăng đáng kể lượng sản phẩm PCR so với việc hiệu chỉnh các yếu tố khác.
Template và Primers
- Nồng độ tối ưu DNA template là từ 1) đối với các mẫu DNA tương đối đồng nhất (plasmid, lambda hoặc BAC DNA): 1 pg - 10 ng / 50 µl tổng thể tích phản ứng; 2) đối với mẫu DNA genome thì từ 50 - 500 ng/50 µl tổng thể tích.
- Nồng độ primer thường tối ưu ở 10 mM mỗi loại.
Chất khác
- Đối với các DNA template lớn, giàu GC thì có thể sử dụng các chất biến tính như DMSO, formamide, glycerol, and betaine trong thành phần PCR. Tuy nhiên, phải kiểm tra độ tương thích đối với enzyme DNA polymerase.
- Tăng lượng DMSO trong PCR sẽ cần giảm nhiệt bắt mồi xuống.
- Một số buffer đã có chứa sẵn loading buffer để có thể điện di ngay sau PCR. Tuy nhiên, độ nhạy của PCR với những buffer này không cao.
- Đối với các máy luân nhiệt (thermocycler) không có gia nhiệt trên nắp thì nên bổ xung mineral oil để tránh bay hơi mẫu.
Chu trình nhiệt
Biến tính
- Việc tăng nhiệt độ hoặc kéo dài thời gian biến tính có thể làm tăng tính đặc hiệu của PCR nhưng làm giảm tuổi thọ của enzyme DNA polymerase.
- Đối với những enzyme DNA polymerase bền nhiệt thường nên sử dụng nhiệt độ biến tính 95°C-98°C. Bao gồm bước biến tính dài lúc khởi đầu và một bước biến tính ngắn trước từng chu kỳ nhiệt.
- Đối với các genome lớn như thực vật thường sử dụng bước biến tính dài đến 5 min. Để làm giảm ảnh hướng đối với enzyme thì có thể bổ sung enzyme DNA polymerase sau khi biến tính ban đầu.
- Khi đã tối ưu PCR thì cần giảm tối thiểu thời gian biến tính mỗi chu kỳ để tăng lượng sản phẩm. Thông thường từ 10s đến 30s.
- Tốc độ gia nhiệt và chế độ điều khiển nhiệt độ ở mỗi hệ thống luân nhiệt (PCR machine, thermocylcer) là khác nhau phụ thuộc hãng sản xuất. Một số hệ thống cho phép thay đổi thông số này khi tối ưu PCR.
Bắt mồi
- Đối với primer dài hơn 22 nucleotide, nhiệt độ bắt mồi thường hoạt động ở Tm thấp nhất + 3°C.
- Đối với primer nhỏ hơn 22 nucleotide, nhiệt độ bắt mồi thường thấp hơn Tm thấp nhất, có thể dùng grandient nhiệt độ (touchdown PCR) để tìm nhiệt độ bắt mồi tối ưu (khoảng cách nhiệt ở mỗi chu kỳ thường là 0.5°C).
- Đối với các cặp Tm cao hoặc tự bắt cặp, có loop thì có thể khắc phục bằng PCR 2 bước (95°C và 68°C).
Kéo dài
- Nhiệt độ kéo dài thường tiến hành ở 72°C tuy nhiên, hoạt tính 5'-3' DNA polymerase vẫn xảy ra ở nhiệt độ 68°C
- Thời gian kéo dài phụ thuộc hoạt độ enzyme DNA polymerase, chiều dài sản phẩm và loại template. 1) Đối với DNA đồng nhất (plasmid, lambda hoặc BAC DNA) thì tốc độ có thể đạt tới 15s/kb; 2) đối với DNA genome lớn, phức tạp thì tốc độ thường 30s-1min/kb.
GIẢI PHÁP TỐI ƯU HÓA
Không có sản phẩm hoặc lượng sản phẩm quá thấp
- Lặp lại thí nghiệm đề phòng lỗi thao tác.
- Sử dụng ống dNTP mới, có chất lượng đảm bảo.
- Tăng lượng DNA template, điện di kiểm tra lại nồng độ DNA template.
- Tinh sạch DNA template bằng chiết phenol, tủa cồn hoặc kit tinh sạch hoặc thôi gel. Nếu có thể cần tiến hành tách chiết mới DNA template bằng các phương pháp tách chiết khác nhau.
- Tăng thời gian kéo dài đối với các sản phẩm PCR trên 0,5 kb.
- Tăng số chu kỳ PCR lên 35, 40.
- Hạ thấp nhiệt độ bắt mồi xuống 1 đến 2°C. Hoặc sử dụng touchdown PCR.
- Dùng PCR đánh bắt với nhiệt độ bắt mồi khá thấp (~45°C) trong 10 chu kỳ đầu và nâng cao nhiệt độ đến Tm thấp nhất ở 20 chu kỳ tiếp theo.
- Tăng nhiệt độ biến tính (tối đa 98°C) và điều chỉnh thời gian biến tính DNA đối với các mẫu DNA của genome lớn hoặc khi khuyếch đại các đoạn lặp SSR.
- Kiểm tra các điều kiện của primer, thiết kế cặp primer mới để chạy nestPCR.
- Tăng nồng độ enzyme DNA polymerase
- Thay đổi loại enzyme DNA polymerase và hệ buffer
Vệt smear kích thước lớn hơn sản phẩm mong muốn
- Giảm nồng độ enzyme DNA polymerase
- Rút ngắn thời gian kéo dài
- Giảm số chu kỳ nhiệt PCR xuống tối đa 25.
- Tăng nhiệt độ bắt mồi lên 2°C hoặc thử với PCR 2 giai đoạn hoặc nestPCR
- Thay đổi nhiệt độ biến tính.
- Thử chạy gradien nồng độ Mg2+
- Hạ thấp nồng độ primer.
- Đối với trường hợp vệt smear thấp hơn băng mong muốn thường được tối ưu bằng cách tăng thời gian kéo dài cuối cùng ở 72°C từ 8 đến 10 min.
Băng sản phẩm phụ rõ nét với kích thước thấp hơn sản phẩm mong muốn
- Tăng nhiệt độ bắt mồi 2°C và/hoặc tăng thời gian bắt mồi
- Tăng thời gian kéo dài thêm 30s.
- Giảm nồng độ DNA polymerase.
- Tối ưu hóa nồng độ Mg2+.
- Tinh sạch DNA template bằng thôi gel. Hoặc thủy phân DNA bằng một số RE trước khi dùng làm template (hiệu quả khi băng sản phẩm phụ kích thước khá lớn >= 1kb).
- Giảm nồng độ primer.
- Thiết kế cặp primer mới.
Phát minh máy mới chỉ trong vòng một giờ có thể xác định DNA
Báo The Telegraph của Anh quốc vừa loan tin khoa học gia Steve Allen và các cộng sự viên thuộc LGC Forencis (Laboratory of the Government Chemist) của Anh quốc vừa phát minh thành công một loại máy mới, gọi là RapiDNA, có thể xác định DNA của người chỉ trong vòng một giờ từ những vết máu rơi rớt lại nơi phạm trường, từ một mẩu da hoặc nước miếng. "Những dấu vết của tội phạm" được đặt vào trong thiết bị RapiDNA, ngay tại phạm trường (vì kích thước của thiết bị RapiDNA chỉ nhỏ bằng một cái hành lý xách tay khi đi máy bay nên có thể đem theo một cách dễ dàng), và những kết quả phân tích có được sẽ được chuyển tiếp ngay đến ngân hàng lưu trữ DNA để được tự động so sánh và xác định ngay tức khắc.
Tiến sĩ Steve Allen, giám đốc LCG Forencis, rất lạc quan cho biết: "Cho đến nay, thường thì phải chờ 3 ngày mới có được kết quả xác định DNA. Nhưng nay nhờ RapiDNA xác định được nhanh chóng nên chúng ta có thể sớm truy tầm được tung tích của tội phạm và bắt được chúng trước khi chúng lại ra tay phạm tội thêm một lần nữa. Ngoài ra, máy RapiDNA còn có thể xử dụng, ví dụ như sau những cơn thiên tai, để xác định danh tính của các nạn nhân mau lẹ hơn. Hiện nay chúng tôi đang thử nghiệm nguyên mẫu (prototype) của thiết bị RapiDNA và nếu mọi thử nghiệm đều thành công thì khoảng một năm nữa sẽ bắt đầu sản xuất hàng loạt máy RapiDNA. Chúng tôi cũng xin nhấn mạnh rằng, trong tương lai, máy rapiDNA cũng có thể đem ra xử dụng trong những trường hợp mà đa số không cần thiết phải xác định DNA, ví dụ như các trường hợp ăn trộm vào nhà hoặc ăn trộm xe ô-tô. (BV)
Vi khuẩn trong âm đạo có thể ngăn ngừa lây nhiễm HIV
Bằng cách thay đổi gen của những vi khuẩn Lactobacillus jensenii trong âm đạo để những vi khuẩn này sản xuất ra một protein có thể tiêu diệt siêu vi HIV (Human immunodeficiency virus), các khoa học gia thuộc viện Y tế quốc gia Hoa kỳ vừa đạt được một thành công rất đáng kể trong trận chiến chống bệnh liệt kháng. Phần lớn những trường hợp lây nhiễm là do quan hệ tình dục không an toàn nên siêu vi HIV có thể xâm nhập vào âm đạo, nơi có vi khuẩn Lactobacillus jensenii (bacterial vaginosis).Trong một loạt thử nghiệm thực hiện với những con khỉ cái, các chuyên gia đã xức một loại gel có chứa những vi khuẩn Lactobacillus jensenii đã bị thay đổi gen vào âm đạo của những con khỉ. Và sau khi bôi gel, họ đã cho siêu vi HIV vào trong âm đạo của những con khỉ cái. Kết quả ghi nhận được rất khả quan vì các trường hợp lây nhiễm HIV nơi những con khỉ cái đã giảm được 63%. Các khảo cứu gia Hoa kỳ rất lạc quan cho rằng nếu thử nghiệm xức gel chứa vi khuẩn lactobacillus jensenii (đã bị đổi gen) cho phụ nữ thì chắc chắn nguy cơ lây nhiễm HIV sẽ còn giảm nhiều hơn nữa vì phụ nữ vốn đã sẵn có số lượng vi khuẩn âm đạo nhiều gấp 10 lần hơn những con khỉ cái, do đó những lactobacillus jensenii sẽ chống trả lại HIV một cách hiệu quả hơn.Trên tạp chí Mucosal Immunology, các chuyên gia cho biết còn phải chờ vài năm nữa, sau nhiều thử nghiệm lâm sàng để thử độ an toàn nơi người, mới có thể xem là gel đã hoàn toàn thành công trong nhiệm vụ phòng chống được siêu vi HIV của bệnh liệt kháng. (BV)
Cá vàng sống sót sau hơn 4 tháng không ăn
Hai con cá vàng đã trở thành những sinh vật nhỏ bé và dẻo dai nhất khi hơn 4 tháng không ăn gì, kể từ sau trận động đất hồi tháng 2 ở New Zealand.
| Một trong hai con cá vàng sống sót sau trận động đất hồi tháng 2 ở New Zealand. Ảnh:Telegraph. |
Hai con cá vàng có tên là Shaggy và Daphne đã trải qua 4 tháng rưỡi, tương đương 134 ngày, bị kẹt trong bể chứa mà không được ai cho ăn gì, thậm chí cũng không có điện để chạy hệ thống lọc bể. Chúng chỉ vừa được phát hiện ra và giải cứu trong đống đổ nát ở thành phố Christchurch sau trận động đất mạnh 6,3 độ richter. May mắn là chúng có thể hấp thu một ít chất dinh dưỡng bằng việc ăn tảo bám trên đá và thành bể.
Theo Telegraph, bể cá trên thuộc sở hữu công ty Quantum Chartered Accountants. Bà Vicky Thornley, giám đốc công ty, cho biết khi trận động đất xảy ra hồi tháng 2, bà đã để chiếc bể cá ở lại trong tòa nhà và chạy ra khỏi đó khi gạch cát rơi xuống. Trận động đất này đã làm 181 người New Zealand thiệt mạng.
Cho đến ngày 6/7, các nhà chức trách mới cho phép Thornley quay lại tòa nhà để lấy đồ đạc. Thornley không có ý định tìm cái bể vì tin chắc những con cá đã chết từ lâu. Tuy nhiên, một công nhân tại tòa nhà đã phát hiện ra bể cá và báo rằng chúng vẫn còn sống. Màu vàng của hai con cá hơi xạm đi nhưng trông chúng vẫn rất khỏe mạnh.
"Thật không thể tưởng tượng được. Tôi không ngờ các con cá có thể sống sót sau hơn 4 tháng", Paul Clarkson, người quản lý tại Viện hải dương học Vịnh Monterey ở California, Mỹ nói. "Cá vàng là những sinh vật dẻo dai". Ông cho biết các vi khuẩn phát triển một cách tự nhiên có thể giúp nước đủ sạch để duy trì sự sống cho những con cá này.
Hai con cá này hiện được trưng bày tại khu lễ tân của công ty Quantum Chartered Accountants, thành phố Christchurch, New Zealand.
Anh Ngọc
Giải trình tự hệ gen khoai tây đã gần hoàn thành
Nhóm nghiên cứu quốc tế Potato Genome Sequencing Consortium (PGSC) bắt nguồn từ khoa lai tạo thực vật, Đại học Wagenigen, Hà Lan vào tháng 1 năm 2006, sau đó phát triển thành một nhóm nghiên cứu đa quốc gia với 29 nhóm thành viên thuộc 14 nước. Vào cuối năm 2009, nhóm đã phát hành bản nháp trình tự hệ gen của khoai tây phủ đến 95% số gen của cây này. Bản trình tự cho thấy khoai tây có khoảng hơn 39.000 gen mã hóa protein và vị trí của 90% các gen này trên 12 nhiễm sắc thể đã được biết. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng các công nghệ sinh học phân tử tiên tiến để phân tích giải mã trình tự, trong đó tiêu biểu là kỹ thuật chọn lọc sử dụng chỉ thị phân tử (Marker-assisted selection – MAS). Bản trình tự hệ gen khi hoàn chỉnh có thể giúp rút ngắn thời gian cần thiết để lai tạo thành công một giống khoai tây mới (có thể lên tới 10-12 năm) với các đặc tính ưu việt như kháng bệnh và tăng chất lượng tinh bột. Hiện tại bản trình tự hệ gen này có thể được tham khảo trên: www.potatogenome.net.Lược dịch: ThS. Nguyễn Nam
Tìm thấy loài thú tưởng đã tuyệt chủng 11 triệu năm
Tổ chức bảo tồn động vật hoang dã quốc tế (FFI) cho biết, các nhà khoa học vừa phát hiện tại tỉnh Quảng Bình loài thú từng bị cho là tuyệt chủng từ 11 triệu năm trước.
| Con chuột đá được cho là tuyệt chủng cách đây 11 triệu năm. Ảnh: FFI. |
Thoogn báo ngày hôm qua của FFI cho biết đó là loài chuột đá, có tên khoa học là Laonastes aenigmamus, được phát hiện ở xã Thượng Hóa, huyện Minh Hóa. Người dân địa phương bẫy loại thú này để ăn thịt.
Chuột đá có đuôi dài và khá to, giống như đuôi con sóc, lông mịn. Người Rục gọi nó là "Ninh Cùng". Sau khi đánh giá kiểm tra mẫu, các chuyên gia đã đưa ra kết luận ban đầu nó là loài chuột đá.
Trước năm 2005, các nhà khoa học từng cho rằng loài thú này đã tuyệt chủng từ 11 triệu năm trước. Năm 2005, giới bảo tồn trên thế giới xôn xao khi loài chuột đá được tìm thấy ở Lào và nó được gọi là “hóa thạch sống”. Từ đó không có cá thể mới nào thuộc loài này được phát hiện cho đến khi ghi nhận được sự hiện diện của nó ở Quảng Bình.
Theo ông Nguyễn Duy Lương, chuyên gia FFI, họ sẽ tiếp tục khảo sát loài thú này ở khu vực Phong Nha - Kẻ Bàng đến tháng 12 năm nay.
"Phát hiện mới về loài chuột đá góp phần khẳng định sự độc đáo về hệ sinh thái ở Quảng Bình, đồng thời cung cấp thêm thông tin cho các nhà khoa học nghiên cứu về sinh học", ông Lương nói.
Trang Nguyên
ẢNH HƯỞNG CỦA db-cAMP LÊN SỰ PHÁT TRIỂN PHÔI BÒ
Sự hiện diện của db-cAMP trong quá trình thụ tinh không cải thiện đáng kể tỷ lệ phân cắt noãn được so sánh với heparin và đối chứng. db-cAMP trong quá trình thụ tinh mà sử dụng tinh trùng mang nhiểm sắc thể Y không tác động đến tỷ lệ phần trăm của phôi bốn tế bào thu được khi so sánh với việc sử dụng tinh trùng Y được xử lý với heparin hoặc đối chứng. Trái lại, một sự cải thiện đáng kể trong tỷ lệ phần trăm của noãn đạt đến giai đoạn bốn tế bào được quan sát trong nhóm noãn được thụ tinh với tinh trùng X được xử lý với db-cAMP trong sự so sánh với tinh trùng X được xử lý với heparin và đối chứng. Một sự khác biệt đáng kể giữa tinh trùng X và Y được xử lý với db-cAMP đã được quan sát.
Tỷ lệ hình thành phôi nang bị tác động bởi sự hiện diện của db-cAMP trong quá trỉnh thụ tinh được so sánh với nhóm heparin và đối chứng. Tỷ lệ phôi bốn tế bào đạt đến giai đoạn phôi nang cao hơn đáng kể khi noãn được thụ tinh với tinh trùng X khi có sự hiên diện của db-cAMP được so sánh với tinh trùng Y trong sự hiện diện của db-cAMP và trong nhóm thụ tinh với tinh trùng X hoặc Y với sự hiện diện của heparin hoặc đối chứng.
db-cAMP trong suốt quá trình thụ tinh trong ống nghiệm có tác động một cách khác biệt lên sự phát triển của noãn được thụ tinh bởi tinh trùng mang nhiễm sắc thể X và Y. Những kết quả này đề nghị rằng db-cAMP chứng tỏ là một nghiệm thức hiệu quả của tinh trùng được phân tách giới tính cho sản xuất phôi bò cái in vitro dưới điều kiện môi trường xác định.
Lược dịch: KS. Đậu Thị Kim Dung
Nguồn: EFFECT OF db-cAMP ON EMBRYONIC DEVELOPMENT OF BOVINE OOCYTES FERTILIZED WITH SEX SORTED SEMEN
Hugo Hernández-Fonseca, Héctor Nava-Trujillo, Saksiri Sirisathien, Lawrence A. Johnson, David Guthrie, Glenn R. Welch, Adirmo Hernández Benjamin G. Brackett
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)